Historia parafii p.w. Matki Bożej Królowej Aniołów w Białym Dunajcu
Biały Dunajec od swego założenia w 1578 roku należał do parafii w Szaflarach, która z drobnymi przerwami istnieje od 1350 roku. Taki stan utrzymywał się do 1806 roku, kiedy to po wybudowaniu kaplicy w Poroninie, mieszkańcy ośmiu ról zdeklarowali się, że będą uczęszczać do nowo wybudowanej świątyni. Po kilkunastu latach, w 1834 roku w Poroninie została erygowana parafia, przy której pozostała część naszej wsi. Mieszkańcy pozostałych 16 ról uczęszczali w dalszym ciągu do kościoła w Szaflarach.
Pierwsze propozycje, aby wybudować kościół w Białym Dunajcu, pojawiały się już pod koniec XIX wieku. W związku z tym, w 1899 roku, w czasie wizytacji w Poroninie, do biskupa Jana Puzyny udała się delegacja mieszkańców Białego Dunajca, aby przedstawić swojemu pasterzowi plany dotyczące świątyni. Z czasem wyklarował się pierwszy skład Komitetu Budowy Kościoła w Białym Dunajcu, w skład którego weszli m. in. Jan Świder-Sołtys, Franciszek Cudzich-Solorz, Andrzej Matyga-Łukos, Stanisław Cudzich-Baca, Józef Ślimak-Michalicek, Franciszek Para. Kwestią sporną była lokalizacja przyszłego kościoła parafialnego – rozważano kilka propozycji, aż z czasem bracia Łukaszczyk-Koć ofiarowali grunt pod budowę. Wkrótce rozpoczęto pierwsze prace przy budowie – wykop fundamentów, mury zaczęły piąć się w górę… Pracom sprzyjał ówczesny proboszcz szaflarski, ks. Maurycy Rottermund. Niestety, I wojna światowa zahamowała budowę (którą własnym kosztem poprowadzili dalej członkowie Komitetu); później inflacja przyczyniała się do tego, że oszczędności topniały w zastraszającym tempie. Pomimo jednak trudności, myśl o własnej świątyni powodowała, że prace postępowały. Po śmierci ks. Rottermunda w 1931 roku probostwo objął ks. Władysław Wójtowicz, który całym sercem sprzyjał staraniom białodunajczan o erygowanie nowej parafii. Również Komitet Budowy dostał zastrzyk nowej krwi – jego członkami zostali m. in. Wojciech Pawlikowski-Wojciech, Ludwik Cudzich-Baca, Wincenty Majerczyk-Podlipowski, Józef Majerczyk-Pieterek, Stanisław Łukaszczyk-Świderowski, Józef Marduła-Wątor, Stanisław Marduła-Morcinek, Jan Sieczka z Bańskiej oraz Józef Wyrostek z Gliczarowa. Przedstawiciele Komitetu wielokrotnie udawali się wraz z proboszczem do Krakowa, by załatwiać kolejne formalności związane z budową. Prace szły pełną parą – organizowano budulec, dbano o wystrój wnętrza.
W tym czasie do pomocy ks. Wójtowiczowi zostało skierowanych dwóch wikariuszy – ks. Marian Sadlik oraz ks. Władysław Puczka. Do obowiązków ks. Puczki należało sprawowanie nabożeństw w kaplicy w Białym Dunajcu (które wówczas odbywały się już regularnie). Z czasem młody wikariusz zaangażował się w sprawy budowy do tego stopnia, że za zgodą ks. proboszcza dołączył do Komitetu, i poprowadził jego prace.
Sfinalizowanie prac nie byłoby możliwe, gdyby nie wielka pomoc sprzyjających ludzi. Należałoby tu wymienić m. in. ks. Jana Parę (pochodzący z Białego Dunajca katecheta w Trzebini), p. Michała Guca – kierownika miejscowej szkoły, czy prof. Antoniego Procajłowicza (autor projektu witraży oraz Drogi Krzyżowej).
Wreszcie, po blisko czterdziestu latach wytężonej pracy, dekretem z dnia 30 maja 1938 roku z ważnością od 1 lipca tegoż, została erygowana parafia p. w. Matki Bożej Królowej Aniołów w Białym Dunajcu. Jej pierwszym ekspozytem został wikariusz szaflarski, ks. Władysław Puczka. Parafia rozpoczęła bardzo żywą działalność – powstawały kolejne grupy parafialne, m. in. Żywy Różaniec, KSM, Krucjata Eucharystyczna, III Zakon Franciszkański. Niestety, wybuch II wojny światowej częściowo wyhamował rozwój parafii. Mimo to parafia stara się funkcjonować dalej – rozwija się bractwo Różańca św., w 1940 kanonicznie zaprowadzono w kościele Drogę Krzyżową – stacje zaprojektował i wykonał prof. Antoni Procajłowicz. Także w 1940 roku, dn. 27 czerwca odbyła się wizytacja Księcia Metropolity połączona z sakramentem bierzmowania, zaś później, 1 sierpnia, do pomocy przydzielony został drugi kapłan, ks. Franciszek Szott.
Wybuch wojny spowodował, że rozwinęły działalność podziemne organizacje antyhitlerowskie. Na Podhalu była to Konfederacja Tatrzańska. W jej działalność włączyli się również księża z Białego Dunajca oraz kilku gospodarzy. Niestety, w wyniku „wsypy” w kwietniu 1941 roku nastąpiła seria aresztowań, także na terenie wsi. Księży oraz kilku białodunajczan wywieziono do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu. Tam zginął m. in. ks. Franciszek Szott. Ponieważ parafia została bez duszpasterzy, książę abp Sapieha skierował do pracy w Białym Dunajcu ówczesnego wikarego z Szaflar, ks. Jana Rychlika. Jego praca w tej parafii trwała od 30 kwietnia 1941 do 16 sierpnia 1945 roku. W pracy duszpasterskiej pomagali mu: ks. Leon Adamski z diecezji włocławskiej (który zginął później w powstaniu warszawskim), czy ks. Józef Krysta (wcześniej wikariusz w Zębie, w parafii od sierpnia 1943 do sierpnia 1945 r.). Do znaczniejszych wydarzeń czasu wojny można dodać kolejne wizyty Ks. Abpa Sapiehy w jesieni i na początku zimy 1943 roku, prymicje ks. Adama Bieli z Wadowic dn. 26 kwietnia 1943 roku, czy uzupełnienie wyposażenia (ambona, drugi konfesjonał, feretrony) również w 1943 roku. W 1944 roku zabrane zostały 2 dzwony z kościoła. Z początkiem 1945 roku Niemcy wycofali się z Podhala. Wojna dobiegła końca, a do wsi zaczęli wracać jej aresztowani wcześniej mieszkańcy. Dn. 16 sierpnia 1945 roku do parafii wrócił ks. Władysław Puczka, i podjął ponownie obowiązki duszpasterskie. Ks. Rychlik udał się na samodzielną placówkę do Podwilka, ks. Krysta również został przeniesiony z dniem 1 września 1945 roku.
Parafia rozpoczęła nowy okres swojego funkcjonowania. Szybko wznowiono działalność KSM, jednak rozpoczęły się pierwsze ograniczenia – od 1 stycznia 1946 roku parafiom została odebrana funkcja urzędu stanu cywilnego. W dniach 14-22 września 1946 odbyła się pierwsza w historii parafii Misja św., poprowadzona przez OO. Redemptorystów, która przyniosła odnowę moralną w parafii po wojnie. Praca nad wzrostem duchowym w pierwszych latach po wojnie przeplatała się z pracą nad wykończeniem świątyni (posadzka, projekt i wykonanie nowych ołtarzy). Wobec zdelegalizowania KSM, młodzież organizowała się w Żywy Różaniec, czy Apostolstwo Modlitwy (zaprowadzone w parafii w 1949 roku). Rok 1950, Rok Jubileuszowy, zaznaczył się dniami skupienia dla czterech stanów, oraz poświęceniem wielkiego ołtarza dn. 8 października. Dn. 23 lipca 1951 zmarł ks. kard. Adam Stefan Sapieha. Rządy w diecezji objął po nim ks. abp Eugeniusz Baziak. On to, podczas wizytacji w dniach 28-30 sierpnia 1951 roku dokonał konsekracji wielkiego ołtarza (29 sierpnia) oraz bierzmował 740 parafian. 6 lipca 1952 roku odbyły się pierwsze w historii parafii prymicje rodaka, ks. Władysława Sieczki z Bańskiej Wyżnej.
Kolejne lata zaznaczały się coraz to większymi obostrzeniami w pracy duszpasterskiej, a to wszystko na tle prześladowań Kościoła w Polsce (proces kurii krakowskiej, internowanie ks. Prymasa Stefana Wyszyńskiego oraz ks. abpa Baziaka i ks. bpa Rosponda, stopniowe usuwanie nauki religii ze szkół). Rok 1956 wraz z odwilżą przynosi chwilowe złagodzenie w relacjach państwo-Kościół. W tym samym roku parafia żegna swojego dobrodzieja i rodaka, ks. Jana Parę, który zmarł 16 sierpnia w Białym Dunajcu. W domu po zmarłym kapłanie zamieszkały siostry Służki NMP Niepokalanej z Mariówki. Wpisały się one na stałe w życie miejscowej parafii i społeczności. W 1957 roku oddano do użytku ołtarz Najśw. Serca Pana Jezusa, a parafia gościła ks. Prymasa Stefana kard. Wyszyńskiego (który był w drodze do Zakopanego). W tym samym roku do pracy duszpasterskiej w parafii został skierowany ks. Mieczysław Matura. W 1958 roku podczas rekolekcji wielkopostnych do kościoła wprowadzono obraz Matki Bożej Nieustającej Pomocy – od tego czasu odbywa się nowenna nieustająca. W tym samym roku Mszę prymicyjną sprawował kolejny rodak, o. Kazimierz Lassak CSsR z Leszczyn. W dniach 11-13 maja 1961 roku parafię wizytował ks. bp Karol Wojtyła, „pozostawił po sobie pamięć męża świątobliwego, męża modlitwy” (cyt. za Kroniką parafialną). W tym samym roku wyrzucono religię ze szkół. Tymczasem życie duszpasterskie oplatało się wokół Wielkiej Nowenny przygotowującej do Tysiąclecia Chrztu Polski, jak również Soboru Watykańskiego II. W 1962 roku zmarł ks. abp Eugeniusz Baziak, zaś rządy w diecezji objął po nim ks. bp Karol Wojtyła. W następnym roku całe Podhale cieszyło się koronacją Matki Bożej w Ludźmierzu; w tym samym roku sprowadzono do kościoła nowe organy, poświęcono je 17 listopada 1963 roku. 8 grudnia 1965 roku parafia oddała się w macierzyńskie dłonie NMP. Poprzedziła ten akt rekolekcjami połączonymi z nawiedzeniem figury MB Fatimskiej. W 1966 roku przez parafię przeszedł obraz MB Jasnogórskiej. Parafia włączyła się w obchody milenijne przez pielgrzymkę do krakowskiej katedry, rekolekcje, tygodniowe uroczystości po Wielkiejnocy, oraz uroczysty odpust w dniu 2 sierpnia. 14 kwietnia 1966 roku wspólnota parafialna została podniesiona z rangi ekspozytury do rangi parafii. Nawiedzenie parafii przez Królową Jasnogórską odbyło się w dniach 28-29 listopada 1967 roku, w postaci świecy i pustej ramy, z racji wcześniejszego „aresztowania” obrazu przez komunistów. W trakcie uroczystości Mszę Świętą sprawował ks. bp Jan Pietraszko. 19 czerwca 1968 roku parafię odwiedził ks. kard. Karol Wojtyła, sprawując Eucharystię wraz z kapłanami wyświęconymi w 1967; po Eucharystii miejscowy zespół regionalny bawił Dostojnego Gościa muzyką, tańcem i wierszykami. W dniach 19-21 września 1969 parafię wizytował ks. bp Julian Groblicki. W 1970 roku miały miejsce kolejne uroczystości prymicyjne, tym razem o. Stanisława Bafii, redemptorysty pochodzącego z Gliczarowa Dolnego. W latach 1971-1974 odnowiono zaniedbany cmentarz, zaś w 1974 roku ks. bp Julian Groblicki poświęcił nowe tabernakulum. W 1974 roku także odbyły się święcenia kapłańskie (19 maja) i uroczystości prymicyjne (2 czerwca) kolejnego rodaka – ks. Stanisława Sobańskiego. W roku 1975 powstały mozaiki w naszym kościele, projektu p. Stanisława Szmuca, przedstawiające sceny Zmartwychwstania Jezusa, oraz ofiarę Melchizedeka. 1 stycznia 1976 Mszę św. sprawował ks. bp Julian Groblicki – nawiedził on parafię również pół roku później, w dniach 19-21 czerwca 1976 roku, kiedy to konsekrował kościół parafialny (sama uroczystość odbyła się 20 czerwca). Nieco wcześniej, bo 30 maja, odbyła się Msza św. prymicyjna ks. Władysława Karciarza, oblata. Rok 1977 odznaczył się kolejnymi prymicjami – 29 maja sprawował je ks. Tadeusz Dziedzic z Bańskiej Wyżnej. Rok 1978 był znaczący w historii parafii – obchodziła ona 40-lecie swojego istnienia. W tym to roku ks. proboszcz złożył rezygnację z obowiązków duszpasterskich ze względu na wiek i stan zdrowia, Z dniem 17 czerwca 1978 roku obowiązki duszpasterskie w parafii przejął ks. Zdzisław Dobrzański.